De hygiëne-hypothese legt een verband tussen allergie en een onevenwichtige opvoeding van ons immuunsysteem - doordat we onvoldoende in aanraking komen met bepaalde bacteriën uit onze omgeving. De beste kandidaten daarvoor zijn mycobacteriën, die veel in grond en water voorkomen. Vaccinatie tegen allerlei ziektes zou ook een rol kunnen spelen. Hieronder een paar krantenberichten daarover.

A. Vaccineren belangrijk, maar maakt immuunsysteem wel lui
NIJMEGEN - Het vaccineren van kleine kinderen is succesvol en moet blijven gebeuren, want het voorkomt dat ze ziektes als mazelen of polio krijgen. Maar de keerzijde van dit succes is dat er nieuwe problemen ontstaan. Door de vaccinaties en een goede hygiëne wordt het immuunsysteem namelijk niet meer geconfronteerd met infectieziekten en neemt het in kracht af. Virologen houden er ,,ernstig rekening'' mee dat dit tot nieuwe aandoeningen leidt. Het gaat dan om allergieën als astma en hooikoorts en sommige auto-immuunziekten zoals diabetes. Dit stelt prof. dr. J. Galama in zijn rede waarmee hij gisteren het ambt van hoogleraar virologie aanvaardde aan het Universitair Medisch Centrum St. Radboud in Nijmegen. Door een gebrek aan prikkels schiet ,,de opvoeding'' van het immuunsysteem tekort en kan het zich tegen het eigen lichaam gaan richten, met auto-immuunziekten als gevolg. Hoe dit proces precies verloopt, is niet bekend.

Niet het milieu
Volgens Galama liggen milieufactoren niet ten grondslag aan de toename van het aantal allergieën. Dat is gebleken uit onderzoek in het sterk vervuilde Oost-Duitsland. Ondanks een sterk verontreinigd milieu komen daar minder allergieën en astma voor dan in het westen. ,,Het lijkt erop dat het immuunsysteem, als het ontdaan is van essentiële prikkels door virussen, op zoek gaat naar een uitdaging en die vindt in zinloze acties, gericht tegen het eigen lichaam'', aldus Galama. Dit fenomeen staat inmiddels onder de naam 'hygiëne-hypothese' bekend.Geloof in deze hypothese mag echter niet leiden tot het dan maar afschaffen van het vaccineren van kinderen, zegt Galama. ,,Door ons inentingsprogramma voorkomen we dat er jaarlijks vele honderden kinderen aan infectziekten overlijden of voor de rest van hun leven invalide worden. De prijs die we daar vooralsnog voor moeten betalen, is de toename van allergieën, suikerziekte en andere auto-immuunziekten.''
(ND, 3 februari 2001)

B. Gezond dankzij hond en kat
Honden en katten in huis zijn goed voor uw kine. Niet alleen om ze te leren omgaan met dieren, maar vooral om ze immuun te maken voor allergieën. Uit een studie in The Journal of the American Medical Association blijkt dat kinderen die in hun eerste levensjaar groot worden met twee of meer katten of honden in huis, een minder grote kans lopen op een allergie tegen huisdieren. Ook de kans op andere allergieën wordt een stuk kleiner.
De onderzoekers volgden een kleine vijfhonderd kinderen vanaf hun geboorte tot hun zesde jaar. In het eerste jaar werd het aantal huisdieren geteld, in het tweede jaar maten de onderzoekers de hoeveelheid stof en mijten in huis en toen de kinderen zes jaar oud waren, werden ze onderzocht op allergieën. De kinderen met huisdieren hadden 66-77% minder kans op een allergie. Volgens de onderzoekers moeten wetenschappers nu uitzoeken hoe blootstelling aan huisdieren het gehele immuunsysteem weerbaar maakt tegen allergieën.
(Intermediair, 13-5-2002)

C. Vaccinatie zorgt niet voor allergie
AMSTERDAM- De toename vaqn allergieën bij kinderen in de westerse wereld is niet het gevolg van de hoge vaccinatiegraad. Nederlandse wetenschappers hebben aangetoond dat er geen verband tussen beide is, na grondig onderzoek van alle studies die er de afgelopen tientallen jaren over zijn verschenen. Studies waarin is gesuggereerd dat vaccinaties het immuunsysteem 'lui' maken waardoor zich makkelijker allergieën kunnen ontwikkelen, blijken geen van alle te deugen. De studie is van belang omdat in toenemende mate de idee postvat dat minder vaccinaties, minder antibiotica en minder hygiëne op jonge leeftijd het immuunsysteem sterker zouden maken. Vooral onder hoogopgeleiden in de grote steden blijkt vaccinatie tegen kinderziektes af te nemen.

Verdiensten
Een van de onderzoekers wijst erop dat vaccinatieprogramma's een van de grootste verdiensten van de geneeskunde zijn die vele miljoenen kinderen beschermen tegen dodelijke ziektes. De hygiëne-hypothese kreeg inde jaren negentig veel aanhangers na onderzoeken waaruit bleek dat jongere kinderen in een gezin een kleinere kans lopen op het ontwikkelen van een allergie. Ook verblijf in een creche bleek beschermend. Uit recente onderzoeken blijkt dat de werkelijkheid ingewikkelder is. Wel is inmiddels uit baanbrekend Leids onderzoek in de derde wereld gebleken dat kinderen die chronisch last hebben van infecties door wormen in hun darmen, een sterk verlaagde kans op allergieën hebben. In Leiden worden nu wormen onderzocht op stofjes die kunnen worden gebruikt in de strijd tegen allergie.
Uit Zweeds onderzoek blijkt verder dat het ontbreken van bepaalde bacteriën in de darmen een rol kan spelen bij het ontwikkelen van allergieën. Uit recente Europese cijfers blijk dat het aantal mensen met een allergie in West-Europa de afgelopen twintig jaar is verdubbeld. Een kwart van de bevolking blijkt ergens een allergie voor te ontwikkelen, bij kinderen is dat zelfs veertig procent. De exacte oorzaak is nog onvoldoende duidelijk en daarom houdt de wetenschappelijke wereld het vooralsnog op algemeenheden als "de invloed van leefstijl, voeding, stress, omgevingsfacoren en erfeljke aanleg."
(ND, 12-6-2004; ingekort)

D. Is allergie een welvaartsziekte?
door Chris Sprangers

Het aantal allergie-patienten in de westerse wereld neemt hand over hand toe. Dat komt doordat we te schoon leven, denkt iedereen. Maar recent onderzoek wijst een andere kant op.Enige honderden epidemiologen, biologen, allergologen, immunologen en artsen troffen elkaar deze week tijdens een congres in de RAI over allergie. Met de uitbreiding van de EU naar het oosten, zullen meer mensen de westerse levenswijze overnemen en zal ook allergie ook in Oost-Europa toenemen. Letland bljkt ons sinds 1991 al bijna te hebben ingehaald.

Immuunsysteem
Het biologisch mechanisme onder de hygiene-hypothese heeft te maken met T-helper cellen. De Th-1 cellen beschermen teen bacteriën en virussen en de Th-2 cellen tegen parasieten zoals wormen. De twee moeten elkaar in evenwicht houden. Bij de geboorte zijn de Th-2 cellen in de meerderheid. Als jonge kinderen te weinig met infectiebronnen in aanraking komen, blijft dat zo en dat veroorzaakt Th-2 ziektes als allergie: een ongeregullerde, op hol geslagen immuunrespons. Ook erfelijke factoren spelen daarbij een rol.
Normaal maakt het lichaam tegen indringers de antistof IgG aan. Allergie ontwikkelt zich doordat bij teveel aan Th-2 cellen al bij geringe hoeveelheden van een allergeen een afwijkende antistof aan: IgE. De IgE-cellen nemen hun intrek op de 'mestcellen'. Kom je weer in aanraking met dat allergeen, dan brengen de IgE-cellen de mestcellen tot ontploffing. Daarbij komt dan o.a veel histamine vrij, dat heftige ontstekingsreacties teweegbrengt.

De verfijnde hygiëne-hypothese
Sommige onderzoeken ondermijnen de hygiene-hypothese: het verband blijkt in een aantal gevallen minder duidelijk, minder rechtlijnig ook. Twee Britse onderzoekers stellen dat onze huizen helemaal niet zo kraakhelder zijn. Ze vrezen dat mensen het niet meer zo nauw nemen met hygiëne, waarna pest en cholera weer de kop op kunnen steken. Doordat we op lagere temparaturen wassen, gaan de bacteriën in bijvoorbeeld onderbroeken niet dood.
Toch wordt de hygiëne-hypothese niet zomaar verworpen - veeleer wordt ze verfijnd. Alle ogen zijn nu gericht op een vrij recent ontdekt celtype: de Tr-cellen. Deze regulatoire cellen werken als een demper door de aanmaak van interleukine-10 en houden zo het immuunsysteem in evenwicht. Laten ze het afweten, dan slaat de weegschaal door (zie plaatje) en dan gaan de Th-cellen hun werk doen. Wordt ook het evenwicht tussen Th-1 en Th-2 cellen verstoord, dan kan er een Th-1 ziekte (auto-immuunziektes zoals diabetes en reuma) ontstaan, dan wel een Th-02 ziekte (allergie), of allebei.
Daarmee is ook een therapeutische richting aangegeven. Want er zijn sterke aanwijzingen dat probiotica (zoals Lacotbacillus) de aanmaak van Tr-cellen bevorderen. Dat zou heel vroeg moeten gebeuren, voordat het darmkanaal is gekoloniseerd door bacteriën. Daar wordt nu onderzoek naar gedaan.
(Ingekort naar een artikel uit Intermediair, 24-6-2004)